Close

August 29, 2014

Het afschaffen van de terugspeelbal op de keeper

“‘Verrek, dat mocht toen nog.’ Zittend in de wedstrijdbesprekingskamer op De Toekomst, het trainingscomplex van Ajax, keek de negenenveertigjarige (spitsen)tainer John Bosman naar het Nederlandse openingsduel van het EK 1988 in West-Duitsland. De tegenstander was de Sovjet-Unie en centraal in de spits bij Nederland stond Bosman. Naast de gedrevenheid van vooral Frank Rijkaard viel hem op dat er verrassend vaak werd teruggespeeld op de keeper, waarna deze de bal in de handen pakte. Die regel was Bosman helemaal vergeten.

‘Terugspelen op de keeper mocht inderdaad nog gewoon’, zei hij. ‘Als je dat deed in een moeilijke spelsituatie kreeg je zelfs applaus van het publiek. Rust brengen met een bal op de keeper heette dat toen.’

Spelregelgoeroes en speelstijlhistorici herkennen de uitleg van Bosman, maar delen niet zijn verbazing. Zij weten precies welke voetbalregel wanneer en waarom werd aangepast. En vooral historici kunnen dan ook vertellen wat de uiteindelijke gevolgen waren van de aanpassingen van de regels. Zoals vaker het geval is, geldt ook bij voetbal dat de meest wezenlijke veranderingen zich vrij onopgemerkt voordoen. Het afschaffen van de terugspeelbal naar de keeper in 1992 – feitelijk een aanpassing van spelregel 12: terugspelen mocht nog wel, maar het aanraken van de bal door de keeper met zijn handen werd voortaan als unfair gezien en was daarmee verboden – had als achterliggende reden het vele tijdrekken gedurende het laatste gespeelde WK in Italie in 1990. DE FIFA ontnam verdedigende teams de mogelijkheid om met voortdurend terugspelen van de bal kostbare tijd te winnen.

De gevolgen van de regelverandering waren veel groter. Zo werd ineens het meevoetballen van de doelverdediger een belangrijke extra kwaliteit. Tijdens keeperstrainingen werd voortaan ook het aannemen, passen en trappen getraind. Beginnend in het jeugdvoetbal, verdween langzaam de doelman die enkel goed was met zijn handen. Verder had de aanpassing ook gevolgen voor de gehanteerde speelwijze. Doordat de keeper de bal niet meer in zijn handen mocht nemen werd het aantrekkelijker te proberen de tegenstander al op zijn eigen helft de bal af te pakken. Terugspelen naar de keeper bracht immers niet langer rust, maar veroorzaakte onrust. In voetbaljargon betekende dat: ‘meer druk naar voren zetten’, of ‘vroeger de verdedigers afjagen’*.”

Los van deze specifieke en mogelijk voor een voetballeek wat te specialistische invulling maakt de verbazing van Bosman wel duidelijk dat voor wie het wil het terugkijken van hele wedstrijden de mogelijkheid biedt om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het voetbalspel.”

* Moderne terminologie: “hoog druk zetten”. Waarom niet ‘diep” (vgl. dieptepass)? Hangt dit samen met het feit dat het bord, waarop tijdens de training in de kleedkamer (of wedstrijd(voor)besprekingsruimte) spelsituaties worden uitgebeeld door het verschuiven van “damstukken” die de spelers moeten voorstellen, verticaal is opgehangen en er naar boven toe – “in de hoogte”, van laag naar hoog en nimmer naar beneden toe, van hoog naar laag – wordt aangevallen en druk gezet?

(Arthur van den Boogaard, Zo Speelden Wij – Nederland in veertien legendarische voetbalwedstrijden, Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen 2014, blz 10-11)

Explanatory note

‘pass-back rule’: the deliberate kick to the goalkeeper

In 1992the International Football Association Board amended Law 12 (Fouls and Misconduct) by inserting a new paragraph, which provides that, on any occasion when a player deliberately kicks the ball to his own goalkeeper, the goalkeeper is not permitted to touch it with his hands; if, however, the goalkeeper does touch the ball with his hands, he shall be penalised by the award of an indirect free-kick. The official reason stated that the experiment conducted in this respect during the U-17 World Championship 1991 in Italy proved to be a very succesful measure against timewasting. This amendment of the Law led to the development of the ‘playing’/‘flying’ goalkeeper who participated in ballpossession football by leaving his goal and receiving back passes from his team-mates, sometimes from as far as the halfway line, to his feet. The goalkeeper became kind of an outfield player who is the number one also in team tactics, for example the 5-3-2 system succesfully applied by the Dutch national Orange football team at the 2014 World Cup in Brazil under the leadership of their coach Louis van Gaal, was described by the coach as 1-3-5-2, the “1” being the goalkeeper in this so-called numbers’ game. By the way, It were Rinus Michels, the Ajax coach at the time, and Johan Cruijff who systematically started to involve the goalkeeper as an outfield player already in the sixties and seventies of last century avant la lettre (long before the back passs ban was introduced by the International Board). This tactics made it possible to play further upfield (pressing).This at the same time became a new, but legitimate method of timewasting, delaying tactics when the ball is in play.

In 1993 a new Decision was adopted by the International Board: ‘Subject to the terms of Law 12, a player may pass the ball to his own goalkeeper using his head or chest or knee, etc. If, however, in the opinion of the referee, a player uses a deliberate trick in order to circumvent Article 5(c) of Law 12, the player will be guilty of ungentlemanly conduct and will be punished accordingly in terms of Law 12; that is to say, the player will be cautioned and shown the yellow card and an indirect free-kick will be awarded to the opposing team from the place where the player committed the offence. In such circumstances it is irrelevant whether the goalkeeper subsequently touches the ball with his hands or not. The offence is committed by the player in attempting to circumvent both the text and the spirit of Law 12. A similar clause regarding using a deliberate trick to pass the ball to the goalkeeper with the head, chest, knee, etc.is still in force in the present Laws of the Game. There is also another similar clause with regard to taking a free kick. Both are cautionable offences for unsporting behaviour. The obvious trick to pass the ball back to the goalkeeper not with the feet is to lift it into the air and then play it with the head, chest or knee. Another trick would be for one player to lift up the ball to a team-mate who heads it back to the goalkeeper.

In practice, the newly introduced back-pass rule of course considerably narrowed down the number of cases in which six seconds rule (formerly, four step rule) is still relevant, that is when the goalkeeper gets the ball into his hands directly from an opponent’s action. (RS)