Close

June 26, 2014

Voetbal en religie in Brazilie

“Voordat de spelers na de training uit elkaar gaan, komen ze in een kring bij elkaar en leggen de armen om elkaars schouders. De meesten doen hun ogen dicht en praten in tongen, sommigen schreeuwen. Lima zwaait met zijn armen als een pinkstervoorganger en vuurt zijn spelers aan. Dit is een nieuw ritueel in het Braziliaanse voetbal, dat de afgelopen tien jaar ingeburgerd is geraakt. Het is ontleend aan de charismatische christelijke golf die nog altijd over het land spoelt: bijna een kwart van de tweehonderd miljoen inwoners van Brazilie is aangesloten bij een of andere protestantse gemeente. Bij de voetballers ligt dat percentage nog hoger.

Toen Dunga bondscoach was, was de voormalige rechtsback Jorginho zijn assistent-trainer. Behalve voor het geven van de perfecte pass op Romario in de halve finale tegen Zweden in 1994 is Jorginho bekend als voorzitter van de fundamentalistische opwekkingsbeweging Atletas de Cristo, ‘Sporters van Christus’. De organisatie roept haar leden op om ‘het evangelie op alle denkbate manieren via sport te verspreiden’ en maakt deel uit van de opwekkingsbeweging die een machtsfactor is geworden in de Braziliaanse samenleving. Deze pinkstergemeenten zien samba als muziek van de satan, carnaval als zonde en vinden dat de Afro-Braziliaanse godsdiensten het werk van de duivel zijn. Ze vernielen Afro-Braziliaanse tempels, bespotten homo’s en strijden voor stengere abortusregels. Een van de bekendste fundamentalisten van Brazilie is Kaka, die lid was van de wedergeboortekerk, waarvan de eigenaar door justitie werd aangeklaagd wegens het leiden van een familie-misdaadconern, gebaseerd op het profiteren van de goede trouw van mensen.

Lucio, de voormalige centrale verdediger van Bayern Munchen, is ook een van de meest religieuze spelers van Brazilie. Toen Dunga hem tot aanvoerder benoemde, bestond bijna het hele basiselftal uit leden van de pinkstergemeenten. Nadat Lucio in de laatste minuut het winnende doelpunt in de Confederations Cup in Zuid-Afrika had binnengekopt, riep de aanvoerder het hele elftal in een kring bijeen op het veld. De spelers deden hun nationale shirts uit,l ieten hun Jezushemden zien en pakten elkaar bij de hand. Samen met de ploegleiders, de masseurs en de artsen vielen ze op hun knieen om God te danken voor de overwinning. Sinds het militaire regime in de jaren zeventig had niemand zo effectief het bekendste handelsmerk van Brazilie gekidnapt en voor zijn eigen doeleinden gebruikt.

Dat ook arme pinkstervrienden een tiende deel van hun inkomen aan de gemeente schenken, heeft ervoor gezorgd dat pinksterpredikant een populair beroep is geworden in Brazilie. In Sao Paulo geeft Igreja Universal, een van de grootste pinkstergemeenten ter wereld, dure cusussen waarin de kerk mensen leert hoe ze een succesvolle pastor kunnen worden. De stichter van de kerk, Edir Macedo, die [ het nationale tv-concern] Rede Record kocht, verleidt hen met een vast salaris van bijna achtduizend euro per maand. Als de nieuwe pinkstervoorgangers de winstdoelstelling van de gemeente halen, krijgen ze zelfs een bonus. De miljardenindustrie van de pinksterbeweging heeft ervoor gezorgd dat pinksterpredikant een mogelijke carriere voor voormalige voetbalprofs is. Een van hen is Francisco Lima. Na zijn profbestaan heeft hij een pinkstergemeente gesticht in Manaus. ‘Het is mijn beurt om iets terug te geven. Er zijn veel armen om te helpen in de buitenwijken van Manaus’, zegt hij.”

(Henrik Brandao Jonsson, Het gras is altijd groener in Brazilie, Xander Uitgevers, Amsterdam 2014, blz 195-197)