Close

June 24, 2013

Voetbaltaal: “beleving”

enquist

“‘De beleving op de training is vaak beter dan in de wedstrijden’, zegt Louis van Gaal. Hij knijpt zijn lippen samen en kijkt priemend in de camera. Voetbalclub Vitesse zegt op de website ‘de combinatie tussen voetbal en beleving’ te willen verdiepen, de Belgische voetbalbond ziet het opkrikken van de beleving rond de Rode Duivels als het redmiddel voor het keer op keer tragisch falende nationale elftal. Techniek en loopvermogen zijn niet meer voldoende. Er moet ‘beleving’zijn, anders wordt het niets.

Van tijd tot tijd duikt er een nieuw begrip op in het vocabulaire van de voetbaljournalisten. ‘Handelingssnelheid’ was zo’n plotseling bovendrijvend concept dat ineens door alle analisten werd gebruikt. ‘Gogme’ was ook zo’n woord. Nu is het, sinds enkele jaren, ‘beleving’. Niemand geeft er een definitie van, dus je moet uit de steeds wisselende context gaandeweg ontdekken wat het begrip precies behelst. Het heeft iets met gevoel te maken, met inzet, met waakzaamheid.

In mijn vak, de psychoanalytische psychotherapie, waaien ook sinds een paar jaar wat nieuwe termen rond: ‘mindfulness’ en ‘mentalisatie’. Dat zijn zaken waar je met patiënten aan moet werken. Ze zullen ervan opknappen. Definities zijn gemakkelijker te formuleren dan in het geval van de voetbalbeleving. ‘Mindfulness’ is het bewustzijn van hetgeen in het hier en nu aanwezig is, het gaat om de geconcentreerde aandacht waarmee je het actuele heden beleeft. Proef die appel, zie de glimmende schil, beleef je honger. ‘Mentalisatie’ gaat verder. Iemand die mentaliseert heeft niet alleen weet van wat er in hemzelf omgaat, maar maakt op grond van die wetenschap mentale representaties, van hemzelf maar ook van de ander, die hij een gevoelsleven toedicht analoog aan het zijne. De representaties stellen het mentaliserende zelf in staat om over eigen en andermans gevoelens, motieven en handelen te reflecteren.

Een hoop abstract geklets om aan te duiden dat het goed voor mensen is om thuis te zijn in hun binnenwereld, want dat maakt het hun mogelijk te doen wat ze willen doen en het stelt hen in staat het gedrag van anderen te begrijpen. Het ging er in de psychotherapie altijd al om mensen in contact te brengen met hun echte gevoel, de moderne begrippen kan je zien als nieuwe zakken voor oude wijn.

Het is opmerkelijk dat ‘beleving’ en ‘mindfulness’ in dezelfde periode op totaal verschillende gebieden verschijnen. Is de tijd rijp voor hernieuwde aandacht voor de emoties? Heeft de ratio afgedaan? Dat zou kunnen.”

(Anna Enquist, Kool! Alles over voetbal, Uitgeverij De Arbeidersperts, Utrecht/Amsterdam/Antwerpen 2012, blz 54-55)

Literatuur:

Het beste uit Hard gras, samengesteld door Matthijs van Nieuwkerk en Henk Spaan, Uitgeverij Contact, 2000

Het beste uit 10 jaar Hard gras, Samenstelling Matthijs van Nieuwkerk en Henk Spaan, Uitgeverij Contact, 2004