Close

February 15, 2013

“Mona Lisa” in voetbalshirt

De nieuwe Sovjetstaat propageerde o.a. een verandering in het vrouwbeeld: zowel met betrekking tot haar uiterlijke verschijning, haar gedrag als haar sociale rol. De verpersoonlijking van deze verandering werden de sportmeisjes, verheerlijkt door de schilderkunst, de beeldhouwkunst, de fotografie en de cinematografie.

Als model voor dit werk van Aleksandr Nikolaevitsj Samochvalov, “Meisje in een voetbalshirt”, 1932) fungeerde de lerares Jevgenija Petrovna Adamova (1907-1977). Het portret werd in 1937 getoond op de Wereldtentoonstelling van Parijs en kreeg daar een gouden medaille. Het is een van de bekendste werken uit de kunst van de Sovjet Unie. Op de expositie in Parijs noemde men het portret de Sovjet Mona Lisa. Niet alleen het model, maar ook het schilderij zelf is streng, zonder omhaal en tegelijkertijd verfijnd. Samochvalov probeerde een soort ideaal van onopgesmukte schoonheid te creeren.

Het werk van Samochvalov uit de jaren dertig was geheel gewijd aan de “nieuwe mens” in de kunst: de Sovjetarbeider, die zowel innerlijk als uiterlijk mooi en krachtig is, de bewoner van het communistische “morgen”. Het nieuwe verschijnsel in het leven van het land – lichamelijke opvoeding en sport – wordt het symbool van de toekomstige fysieke volmaaktheid van de “nieuwe mens” en een actueel thema in de kunst.

De kunstenaar zelf zei over sport dat het de “vreugde van het zijn” is, die de moeilijkheden helpt te overwinnen “in de pogingen een nieuw leven op te bouwen” en “liefde te koesteren voor de medemens”. “Ik hield van sport als cultus van de gezonde mens, die vrolijk en vol levensvreugde is… Ik werd aangetrokken door een gezonde creatieve geest in een gezond lichaam.”

(Harry Tupan en Sjeng Scheijen (red.), De Sovjet Mythe – Socialistisch Realisme 1932-1960, publikatie t.g.v. de gelijknamige tentoonstelling in het Drents Museum Assen van 12 november 2012 t/m 9 juni 2013, in samenwerking met het Russian Museum, WBOOKS, Zwolle 2012, blz 71, 123, 126)