Close

September 18, 2012

De televisuele “versporting” van de verkiezingscampagne 2012

versporting

“Nog vijf dagen en dan is het voorbij: de verkiezingscampagne. Maar voor het zover is worden het nog vijf lange dagen: nog meer optredens tot in de verste uithoeken van de televisie, nog meer hoepeltjes waardoor de lijsttrekkers moeten springen, nog meer peilingen, nog meer debatten, nog meer analyses van die debatten, nog meer analyses van de analyses. Naadloos is de ‘sportzomer’ die in juni op televisie begon, overgegaan in de politieke nazomer met hetzelfde format van één late night praatprogramma op de publieke en één op de commerciele zender.

Politieke verslaggeving is verworden tot voetbalverslaggeving en politici gedragen zich ernaar. De klacht dateert al van decennia geleden. Toenmalig PvdA-fractievoorzitter Thijs Wöltgens schreef het scherp op in zijn in 1992 verschenen boekwerkje ‘Lof van de politiek’. Volgens hem was er sprake van een ‘epideiktische’* ziekte die de politiek reduceerde tot ‘permanente wedstrijd’ waarbij vorm boven de inhoud wordt geplaatst. ‘De performance acts worden aan uitgebreide beschouwingen onderworpen, wekelijks wordt de stand bijgehouden en van commentaar voorzien. Van lieverlede gaan politici weer reageren op de discussie over mise en scène, tactiek en vooral de ranglijst: staan zij hoog op de ranglijst dan bewijst dat de juistheid van hun aanpak, staan zij laag dan bewijst dat weer dat er nog veel te winnen valt. Hun taal vertoont frappante overeenkomsten met de uitspraken van de gemiddelde voetbalcoach.’

Getuige de campagne van de afgelopen weken hebben de waarschuwende woorden van de in 2008 overleden Wöltgens niets geholpen. Integendeel. Het is alleen maar erger geworden. Als waren zij voetballers, zo gaven de lijsttrekkers – zoals afgelopen dinsdag na het Carré-debat te zien was – voor de borden met de namen van de sponsors commentaar op het verloop van de ‘wedstrijd’.

Is daar iets tegen te doen? Elke vier jaar wordt gezegd dat de volgende Olympische Spelen soberder zullen worden, waarna vier jaar later blijkt dat het evenement weer uitbundiger uitpakt. Na elke verkiezing volgt de verzuchting dat de campagne niet in een nog groter circus moet ontaarden. Het resultaat? Nog meer circus.

Ondertussen groeit de industrie om de politiek mee. Als zaken geprofessionaliseerd dienen te worden zijn [er] immers professionals nodig, nietwaar? Dus buitelen de opiniepeilers over elkaar heen, net als de analisten en debatdeskundigen. Die laatsten winnen aan invloed, want het debat bepaalt het verloop van de campagne, zoals de afgelopen weken te zien was. Het herstel van de PvdA in de onvermijdelijke peilingen ten opzichte van de eerdere net zo onvermijdelijke peilingen wordt toegeschreven aan het sterke optreden van lijsttrekker Diederik Samsom in de eerste debatten. De tegenovergestelde beweging bij de SP wordt eveneens verklaard uit de debatten. Niet dat heel Nederland er naar kijkt, integendeel, maar de recensies van de debatten en het uitroepen van winnaars en verliezers brengt een invloedrijke dynamiek op gang. Een stem op een winnaar is gevoelsmatig nu eenmaal effectiever dan op een verliezer.

Dan ontstaat er debat over het debat. Wat is een goed politiek debat? Er zijn debatten en debatshows. Tragisch dieptepunt blijft het RTL-verkiezingsdebat in 2002 waar de lijsttrekkers mochten optreden als ‘pauzenummer’ in de finale van Henny Huidmans Soundmixshow. Zo erg is het daarna nooit meer geworden, maar de ‘leukfactor’ blijft nog altijd aanwezig. Maar een aantrekkelijk debat is nog geen goed debat, waarschuwt Roderik van Grieken, oprichter van het sinds 1998 bestaande Nederlands Debat Instituut, in zijn boek ‘Een feest van de democratie’.”

* epideiktisch: gezegd van een rede waarvan de vorm meer verzorgd is dan de inhoud, een pronkrede (van Dale)

(Mark Kranenburg in de Boekenbijlage van NRC Handelsblad d.d. vrijdag 7 september 2012, blz 1)

Commentaar

Wat is er mis mee als een verkiezingscampagne op voetbalverslaggeving gaat lijken? Wat is er mis met voetbalverslaggeving? Een heleboel. De inhoudelijke “diepte” ontbreekt ook daar. Commentatoren weten te weinig van voetbaltactiek en de spelregels. Oud-voetbalprofs als analist weten bijna niets van de spelregels. Het commentaar blijft meestal aan de oppervlakte. Zo ook tijdens een verkiezingscampagne op de televisie. Is dat erg? Ja, eigenlijk wel, want inhoudelijk wordt vrijwel nooit echt doorgevraagd of -gedebatteerd. Dan is de tijd net weer om en het moet ook niet te moeilijk worden, het moet leuk blijven. Naast peilingen heb je de immers de kijcijfers. Dat zijn ook permanente peilingen. Intussen gaat het om ons ‘landsbelang’. Waar was de Wereld buiten Europa in de debatten? Die bestond eenvoudig niet.

De verkiezingscampagne was inhoudelijk dan wel zwak, maar niemand kan zeggen dat het niet spannend was!
Het was razend spannend, tot het eind. En dat kwam door de serie debatten in wisselende samenstellingen van deelnemers, de doorlopende peilingen uit allerlei bron,
de commentaren van de lijsttrekkers op hun eigen optreden en dat van debatdeskundigen, de tactische en strategische analyses van spindoctors.

De debatten zijn wedstrijden, de peilingen geven de competitiestand weer. De tv-redacties bepalen de thematiek. Hebben de lijsttrekkers daar inspraak in? Zullen ze ooit een front vormen tegen het circus? Neen, want de circusartiesten onder de lijsttrekkers kunnen juist scoren in het verliezingscircus! De lijsttrekkers kunnen deelnemen aan een debat, maar niemand kan ze dwingen. Is wegblijven verstandig? Je moet er bij zijn of juist niet?
De thematiek van een debat bepaalt het speelveld. Er waren nimmer vrije thema’s die de lijsttrekkers zelf moesten invullen. Het leek wat dat betreft op veel modern voetbal: fantasieloos en obligaat. Een vliegende omhaal van Van Basten heb ik eigenlijk niet gezien, Het was inhoudelijk veel herhaling van dezelfde thema’s en statements. Geen fouten maken, ‘de nul houden’ werd er zelfs gezegd als betrof het Italiaans voetbal, catenaccio.
Veel terugspeelballen op de keeper. Een belangrijk verschil is er met voetbal: na de verkiezingen moet je misschien wel met elkaar samenwerken in een coalitie.